Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên - Cổng thông tin điện tử hỗ trợ pháp lý cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa
Cung cấp thông tin theo yêu cầu - Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân
Bên cạnh việc chủ động công khai thông tin, Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 còn quy định cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân. Đây là phương thức quan trọng để công dân tiếp cận những thông tin mà mình có nhu cầu tìm hiểu nhưng chưa được công khai hoặc không thể tiếp cận thông qua hình thức công khai. Mục 3 Chương III của Luật, từ Điều 23 đến Điều 28, quy định cụ thể về thông tin được cung cấp theo yêu cầu, hình thức yêu cầu và cung cấp thông tin, chi phí, trình tự, thủ tục, các trường hợp từ chối và việc xử lý thông tin được cung cấp không chính xác, không đầy đủ.
Những thông tin được cung cấp theo yêu cầu
Theo Điều 23 Luật Tiếp cận thông tin, thông tin được cung cấp theo yêu cầu trước hết bao gồm những thông tin phải được công khai theo khoản 1 Điều 17 nhưng thuộc một trong các trường hợp: đang trong thời hạn công khai nhưng chưa được công khai; đã hết thời hạn công khai theo quy định của pháp luật; hoặc đang được công khai nhưng vì lý do bất khả kháng người yêu cầu không thể tiếp cận được.
Quy định này tạo cơ chế để công dân vẫn có thể yêu cầu tiếp cận những thông tin vốn thuộc diện phải công khai nhưng tại thời điểm yêu cầu chưa thể tiếp cận bằng phương thức công khai thông thường. Bên cạnh đó, công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh nếu đáp ứng các điều kiện cung cấp theo Điều 16 của Luật. Luật cũng cho phép công dân yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh của chính người yêu cầu, nếu thông tin đó không thuộc nhóm thông tin phải công khai tại Điều 17 và không thuộc nhóm thông tin quy định tại khoản 2 Điều 23. Ngoài các trường hợp nêu trên, căn cứ vào nhiệm vụ, quyền hạn, điều kiện và khả năng thực tế, cơ quan, đơn vị có thể cung cấp những thông tin khác do mình tạo ra hoặc nắm giữ để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng.
Như vậy, cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu được thiết kế tương đối rộng, vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, vừa gắn với phạm vi trách nhiệm, điều kiện và khả năng thực tế của cơ quan, đơn vị.
Công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin bằng nhiều hình thức
Điều 24 quy định người yêu cầu có thể trực tiếp hoặc thông qua người đại diện yêu cầu cung cấp thông tin.
Việc yêu cầu có thể được thực hiện bằng một trong các hình thức: tại cơ quan, đơn vị; qua dịch vụ bưu chính; hoặc qua mạng Internet, bao gồm thư điện tử, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác do cơ quan, đơn vị có thẩm quyền công bố. Đối với trường hợp yêu cầu cung cấp thông tin tại trụ sở cơ quan, đơn vị, người yêu cầu được sử dụng điện thoại di động và các phương tiện kỹ thuật khác của cá nhân để sao, chụp, tải về văn bản, hồ sơ, tài liệu, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác. Về phía cơ quan, đơn vị, Luật quy định trách nhiệm cung cấp thông tin theo hình thức mà người yêu cầu đề nghị, nếu hình thức đó phù hợp với tính chất của thông tin được yêu cầu, điều kiện và khả năng của cơ quan, đơn vị, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đặc biệt, Luật khuyến khích việc cung cấp thông tin qua mạng Internet, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân trong quá trình thực hiện quyền tiếp cận thông tin.
Công dân không phải trả phí, lệ phí để được cung cấp thông tin
Một điểm đáng chú ý tại Điều 25 là nguyên tắc về chi phí tiếp cận thông tin. Theo đó, công dân được cung cấp thông tin không phải trả phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác. Tuy nhiên, người yêu cầu có trách nhiệm thanh toán chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin.
Riêng trường hợp yêu cầu cung cấp những thông tin quy định tại điểm a và điểm c khoản 1 Điều 23, tức là thông tin đang trong thời hạn công khai nhưng chưa được công khai hoặc thông tin đang được công khai nhưng người yêu cầu không thể tiếp cận vì lý do bất khả kháng, thì người yêu cầu không phải trả chi phí.
Trình tự, thời hạn cung cấp thông tin theo yêu cầu
Để bảo đảm việc yêu cầu cung cấp thông tin được thực hiện thống nhất, Điều 26 quy định người yêu cầu phải gửi yêu cầu cung cấp thông tin theo quy định. Đối với yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và bí mật kinh doanh theo khoản 1 và khoản 2 Điều 16, người yêu cầu phải kèm theo văn bản đồng ý của cá nhân, tổ chức liên quan.
Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận, hướng dẫn công dân thực hiện yêu cầu cung cấp thông tin; giải thích, giúp đỡ người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin. Trường hợp thuộc diện phải từ chối, cơ quan, đơn vị phải thực hiện việc từ chối bằng văn bản và nêu rõ lý do. Về thời hạn, tùy từng trường hợp, chậm nhất là 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu cung cấp thông tin hợp lệ, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân.Trường hợp cần thêm thời gian để xem xét, tìm kiếm, phân tách, tập hợp, sao chép hoặc giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin thì cơ quan, đơn vị có thể gia hạn nhưng thời gian gia hạn tối đa không quá 12 ngày và phải có văn bản thông báo về việc gia hạn trong thời hạn cung cấp thông tin.
Quy định cụ thể về thời hạn giúp xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, đồng thời tạo cơ sở để người yêu cầu theo dõi quá trình giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin.
Những trường hợp cơ quan, đơn vị được từ chối cung cấp thông tin
Quyền yêu cầu cung cấp thông tin của công dân được thực hiện trong khuôn khổ các điều kiện và giới hạn mà pháp luật quy định. Điều 27 xác định cụ thể các trường hợp cơ quan, đơn vị từ chối cung cấp thông tin.Theo đó, việc từ chối được thực hiện đối với thông tin thuộc trường hợp không được tiếp cận quy định tại Điều 15 hoặc thông tin không đáp ứng điều kiện quy định tại Điều 16. Cơ quan, đơn vị cũng từ chối đối với thông tin đã được công khai theo Điều 17, trừ trường hợp thuộc các trường hợp được yêu cầu cung cấp theo khoản 1 Điều 23. Ngoài ra, cơ quan, đơn vị có thể từ chối khi thông tin được yêu cầu không thuộc trách nhiệm cung cấp; thông tin đã được cung cấp hai lần cho chính người yêu cầu mà không có lý do chính đáng; yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị; hoặc người yêu cầu không thanh toán chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin theo quy định.
Những trường hợp này nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin đúng phạm vi pháp luật, đồng thời tránh việc yêu cầu cung cấp thông tin làm ảnh hưởng không hợp lý đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị.
Bảo đảm thông tin cung cấp phải chính xác, đầy đủ
Luật Tiếp cận thông tin không chỉ quy định trách nhiệm cung cấp thông tin mà còn đặt ra cơ chế xử lý khi thông tin đã cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ.
Theo Điều 28, nếu phát hiện thông tin do mình cung cấp không chính xác, không đầy đủ thì chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày phát hiện, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm đính chính, cung cấp lại hoặc bổ sung thông tin còn thiếu. Trường hợp người yêu cầu cho rằng thông tin được cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ, người đó có quyền yêu cầu cơ quan, đơn vị đã cung cấp thông tin cung cấp lại thông tin chính xác hoặc cung cấp bổ sung thông tin còn thiếu. Chậm nhất 10 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu, cơ quan, đơn vị đã cung cấp thông tin có trách nhiệm xác định tính chính xác, đầy đủ của thông tin và trả lời người yêu cầu. Nếu xác định thông tin đã cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ thì phải cung cấp lại thông tin chính xác hoặc bổ sung thông tin còn thiếu.
Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin thuận lợi, minh bạch và đúng pháp luật
Có thể thấy, Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 đã thiết lập tương đối đầy đủ cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân. Từ việc xác định loại thông tin được yêu cầu, hình thức yêu cầu, chi phí, thời hạn giải quyết đến các trường hợp từ chối và cơ chế xử lý thông tin không chính xác, không đầy đủ đều được quy định cụ thể. Đáng chú ý, Luật tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin bằng nhiều phương thức, trong đó tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số; đồng thời quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin. Đối với cơ quan, đơn vị, việc thực hiện cung cấp thông tin theo yêu cầu không chỉ là trách nhiệm giải quyết một yêu cầu hành chính mà còn là trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, trong đó phải chú trọng tính chính xác, đầy đủ và kịp thời của thông tin.
Với những quy định cụ thể như trên, có thể thấy rằng Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền được biết của công dân, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, giới hạn và phương thức thực hiện của cơ quan, đơn vị. Việc thực hiện đúng các quy định này sẽ góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin được thực hiện thực chất, thuận lợi, minh bạch và đúng pháp luật.
Những thông tin được cung cấp theo yêu cầu
Theo Điều 23 Luật Tiếp cận thông tin, thông tin được cung cấp theo yêu cầu trước hết bao gồm những thông tin phải được công khai theo khoản 1 Điều 17 nhưng thuộc một trong các trường hợp: đang trong thời hạn công khai nhưng chưa được công khai; đã hết thời hạn công khai theo quy định của pháp luật; hoặc đang được công khai nhưng vì lý do bất khả kháng người yêu cầu không thể tiếp cận được.
Quy định này tạo cơ chế để công dân vẫn có thể yêu cầu tiếp cận những thông tin vốn thuộc diện phải công khai nhưng tại thời điểm yêu cầu chưa thể tiếp cận bằng phương thức công khai thông thường. Bên cạnh đó, công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh nếu đáp ứng các điều kiện cung cấp theo Điều 16 của Luật. Luật cũng cho phép công dân yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh của chính người yêu cầu, nếu thông tin đó không thuộc nhóm thông tin phải công khai tại Điều 17 và không thuộc nhóm thông tin quy định tại khoản 2 Điều 23. Ngoài các trường hợp nêu trên, căn cứ vào nhiệm vụ, quyền hạn, điều kiện và khả năng thực tế, cơ quan, đơn vị có thể cung cấp những thông tin khác do mình tạo ra hoặc nắm giữ để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng.
Như vậy, cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu được thiết kế tương đối rộng, vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, vừa gắn với phạm vi trách nhiệm, điều kiện và khả năng thực tế của cơ quan, đơn vị.
Công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin bằng nhiều hình thức
Điều 24 quy định người yêu cầu có thể trực tiếp hoặc thông qua người đại diện yêu cầu cung cấp thông tin.
Việc yêu cầu có thể được thực hiện bằng một trong các hình thức: tại cơ quan, đơn vị; qua dịch vụ bưu chính; hoặc qua mạng Internet, bao gồm thư điện tử, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác do cơ quan, đơn vị có thẩm quyền công bố. Đối với trường hợp yêu cầu cung cấp thông tin tại trụ sở cơ quan, đơn vị, người yêu cầu được sử dụng điện thoại di động và các phương tiện kỹ thuật khác của cá nhân để sao, chụp, tải về văn bản, hồ sơ, tài liệu, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác. Về phía cơ quan, đơn vị, Luật quy định trách nhiệm cung cấp thông tin theo hình thức mà người yêu cầu đề nghị, nếu hình thức đó phù hợp với tính chất của thông tin được yêu cầu, điều kiện và khả năng của cơ quan, đơn vị, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đặc biệt, Luật khuyến khích việc cung cấp thông tin qua mạng Internet, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân trong quá trình thực hiện quyền tiếp cận thông tin.
Công dân không phải trả phí, lệ phí để được cung cấp thông tin
Một điểm đáng chú ý tại Điều 25 là nguyên tắc về chi phí tiếp cận thông tin. Theo đó, công dân được cung cấp thông tin không phải trả phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác. Tuy nhiên, người yêu cầu có trách nhiệm thanh toán chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin.
Riêng trường hợp yêu cầu cung cấp những thông tin quy định tại điểm a và điểm c khoản 1 Điều 23, tức là thông tin đang trong thời hạn công khai nhưng chưa được công khai hoặc thông tin đang được công khai nhưng người yêu cầu không thể tiếp cận vì lý do bất khả kháng, thì người yêu cầu không phải trả chi phí.
Trình tự, thời hạn cung cấp thông tin theo yêu cầu
Để bảo đảm việc yêu cầu cung cấp thông tin được thực hiện thống nhất, Điều 26 quy định người yêu cầu phải gửi yêu cầu cung cấp thông tin theo quy định. Đối với yêu cầu cung cấp thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và bí mật kinh doanh theo khoản 1 và khoản 2 Điều 16, người yêu cầu phải kèm theo văn bản đồng ý của cá nhân, tổ chức liên quan.
Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận, hướng dẫn công dân thực hiện yêu cầu cung cấp thông tin; giải thích, giúp đỡ người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin. Trường hợp thuộc diện phải từ chối, cơ quan, đơn vị phải thực hiện việc từ chối bằng văn bản và nêu rõ lý do. Về thời hạn, tùy từng trường hợp, chậm nhất là 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu cung cấp thông tin hợp lệ, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân.Trường hợp cần thêm thời gian để xem xét, tìm kiếm, phân tách, tập hợp, sao chép hoặc giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin thì cơ quan, đơn vị có thể gia hạn nhưng thời gian gia hạn tối đa không quá 12 ngày và phải có văn bản thông báo về việc gia hạn trong thời hạn cung cấp thông tin.
Quy định cụ thể về thời hạn giúp xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, đồng thời tạo cơ sở để người yêu cầu theo dõi quá trình giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin.
Những trường hợp cơ quan, đơn vị được từ chối cung cấp thông tin
Quyền yêu cầu cung cấp thông tin của công dân được thực hiện trong khuôn khổ các điều kiện và giới hạn mà pháp luật quy định. Điều 27 xác định cụ thể các trường hợp cơ quan, đơn vị từ chối cung cấp thông tin.Theo đó, việc từ chối được thực hiện đối với thông tin thuộc trường hợp không được tiếp cận quy định tại Điều 15 hoặc thông tin không đáp ứng điều kiện quy định tại Điều 16. Cơ quan, đơn vị cũng từ chối đối với thông tin đã được công khai theo Điều 17, trừ trường hợp thuộc các trường hợp được yêu cầu cung cấp theo khoản 1 Điều 23. Ngoài ra, cơ quan, đơn vị có thể từ chối khi thông tin được yêu cầu không thuộc trách nhiệm cung cấp; thông tin đã được cung cấp hai lần cho chính người yêu cầu mà không có lý do chính đáng; yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị; hoặc người yêu cầu không thanh toán chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin theo quy định.
Những trường hợp này nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin đúng phạm vi pháp luật, đồng thời tránh việc yêu cầu cung cấp thông tin làm ảnh hưởng không hợp lý đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị.
Bảo đảm thông tin cung cấp phải chính xác, đầy đủ
Luật Tiếp cận thông tin không chỉ quy định trách nhiệm cung cấp thông tin mà còn đặt ra cơ chế xử lý khi thông tin đã cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ.
Theo Điều 28, nếu phát hiện thông tin do mình cung cấp không chính xác, không đầy đủ thì chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày phát hiện, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm đính chính, cung cấp lại hoặc bổ sung thông tin còn thiếu. Trường hợp người yêu cầu cho rằng thông tin được cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ, người đó có quyền yêu cầu cơ quan, đơn vị đã cung cấp thông tin cung cấp lại thông tin chính xác hoặc cung cấp bổ sung thông tin còn thiếu. Chậm nhất 10 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu, cơ quan, đơn vị đã cung cấp thông tin có trách nhiệm xác định tính chính xác, đầy đủ của thông tin và trả lời người yêu cầu. Nếu xác định thông tin đã cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ thì phải cung cấp lại thông tin chính xác hoặc bổ sung thông tin còn thiếu.
Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin thuận lợi, minh bạch và đúng pháp luật
Có thể thấy, Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 đã thiết lập tương đối đầy đủ cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân. Từ việc xác định loại thông tin được yêu cầu, hình thức yêu cầu, chi phí, thời hạn giải quyết đến các trường hợp từ chối và cơ chế xử lý thông tin không chính xác, không đầy đủ đều được quy định cụ thể. Đáng chú ý, Luật tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin bằng nhiều phương thức, trong đó tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số; đồng thời quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin. Đối với cơ quan, đơn vị, việc thực hiện cung cấp thông tin theo yêu cầu không chỉ là trách nhiệm giải quyết một yêu cầu hành chính mà còn là trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, trong đó phải chú trọng tính chính xác, đầy đủ và kịp thời của thông tin.
Với những quy định cụ thể như trên, có thể thấy rằng Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền được biết của công dân, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, giới hạn và phương thức thực hiện của cơ quan, đơn vị. Việc thực hiện đúng các quy định này sẽ góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin được thực hiện thực chất, thuận lợi, minh bạch và đúng pháp luật.
Tác giả bài viết: Ban biên tập
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Danh mục
Thăm dò ý kiến