Công tác chuẩn bị nhân sự ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân có ý nghĩa quan trọng, quyết định chất lượng đại biểu được bầu và hiệu quả hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp Nhân dân, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, Điều 9 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã quy định cụ thể việc dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.
Theo quy định, căn cứ vào số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân được bầu ở mỗi đơn vị hành chính theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Thường trực Hội đồng nhân dân các cấp, sau khi thống nhất ý kiến với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban nhân dân cùng cấp, thực hiện việc dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử.
Đối với cấp tỉnh, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố có trách nhiệm dự kiến cơ cấu, thành phần, phân bổ số lượng người của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, cơ quan nhà nước ở cấp mình và các đơn vị hành chính cấp dưới, đơn vị sự nghiệp, tổ chức kinh tế trên địa bàn được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Đáng chú ý, quy định yêu cầu bảo đảm ít nhất 35% tổng số người trong danh sách chính thức ứng cử là phụ nữ. Đồng thời, số lượng người ứng cử là người dân tộc thiểu số được xác định phù hợp với đặc điểm cơ cấu dân tộc và tình hình cụ thể của từng địa phương.
Đối với cấp xã, Thường trực Hội đồng nhân dân xã, phường, đặc khu cũng thực hiện nhiệm vụ tương tự khi dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã. Việc dự kiến này bao gồm người của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang, cơ quan nhà nước ở cấp xã và tại các thôn, tổ dân phố, đơn vị sự nghiệp, tổ chức kinh tế trên địa bàn. Tương tự như cấp tỉnh, yêu cầu tỷ lệ phụ nữ đạt ít nhất 35% trong danh sách chính thức người ứng cử được bảo đảm, đồng thời chú trọng yếu tố đại diện của người dân tộc thiểu số phù hợp với đặc thù địa phương.
Sau khi hoàn thành việc dự kiến, Thường trực Hội đồng nhân dân ở mỗi cấp gửi nội dung này đến Hội đồng bầu cử quốc gia, Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban bầu cử cùng cấp để làm căn cứ triển khai các bước tiếp theo trong quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử theo đúng quy định của pháp luật.
Quy định về dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân thể hiện rõ nguyên tắc dân chủ, khách quan, bảo đảm sự tham gia đại diện của nhiều thành phần xã hội, tăng cường bình đẳng giới và quan tâm đến yếu tố dân tộc. Đây là cơ sở quan trọng để cử tri lựa chọn được những đại biểu xứng đáng, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương./.