Vai trò, nhiệm vụ của Ủy ban bầu cử trong công tác bầu cử theo quy định của pháp luật
- Thứ tư - 18/02/2026 20:42
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, thể hiện trực tiếp quyền làm chủ của Nhân dân trong việc lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình tham gia vào cơ quan quyền lực nhà nước ở trung ương và địa phương. Để bảo đảm cho công tác bầu cử được tổ chức dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và hiệu quả, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã quy định đầy đủ, chặt chẽ về tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan phụ trách bầu cử. Trong đó, Điều 23 của Luật quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử ở các cấp, giữ vai trò nòng cốt trong việc tổ chức thực hiện công tác bầu cử tại địa phương.
1. Vai trò của Ủy ban bầu cử trong hệ thống tổ chức bầu cử
Ủy ban bầu cử là cơ quan được thành lập ở địa phương để trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và điều hành công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân trong phạm vi địa bàn, cấp mình phụ trách. Hoạt động của Ủy ban bầu cử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cầu nối trực tiếp giữa các quy định của pháp luật với việc thực hiện quyền bầu cử của cử tri trên thực tế. Việc Luật quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ, đúng pháp luật trong toàn bộ quá trình bầu cử.
2. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh trong bầu cử đại biểu Quốc hội
Theo khoản 1 Điều 23 của Luật, trong việc bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố có nhiều nhiệm vụ và quyền hạn quan trọng. Trước hết, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội tại các đơn vị bầu cử trên địa bàn; đồng thời kiểm tra, đôn đốc việc thi hành pháp luật về bầu cử của Ban bầu cử và Tổ bầu cử. Nhiệm vụ này nhằm bảo đảm mọi khâu của công tác bầu cử đều được thực hiện đúng quy định, thống nhất và kịp thời.
Cùng với đó, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử đại biểu Quốc hội ở địa phương. Công tác tuyên truyền có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của cử tri về quyền, nghĩa vụ công dân, ý nghĩa của cuộc bầu cử và tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, qua đó khuyến khích cử tri tham gia bầu cử đầy đủ, trách nhiệm.
Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong quá trình bầu cử cũng là một nhiệm vụ trọng tâm của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh. Việc chỉ đạo thực hiện tốt nhiệm vụ này góp phần tạo môi trường ổn định, thuận lợi để cử tri yên tâm thực hiện quyền bầu cử của mình.
Trong công tác nhân sự, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có nhiệm vụ nhận và xem xét hồ sơ của những người được các tổ chức, cơ quan, đơn vị ở địa phương giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội cũng như hồ sơ của người tự ứng cử. Sau đó, Ủy ban gửi danh sách trích ngang lý lịch, tiểu sử tóm tắt và bản kê khai tài sản, thu nhập của người ứng cử đến Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh để tiến hành hiệp thương, đồng thời gửi hồ sơ và danh sách người ứng cử đến Hội đồng bầu cử quốc gia. Đây là khâu quan trọng nhằm bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong công tác lựa chọn, giới thiệu người ứng cử.
Sau khi hoàn tất các bước hiệp thương, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh lập danh sách những người ứng cử đại biểu Quốc hội theo từng đơn vị bầu cử và báo cáo Hội đồng bầu cử quốc gia xem xét, quyết định. Ngoài ra, Ủy ban còn chỉ đạo, kiểm tra việc lập và niêm yết danh sách cử tri, bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được ghi tên vào danh sách cử tri theo đúng quy định.
Ủy ban bầu cử cấp tỉnh tiếp nhận tài liệu, phiếu bầu cử từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và phân phối cho các Ban bầu cử chậm nhất là 17 ngày trước ngày bầu cử, bảo đảm việc chuẩn bị được tiến hành chu đáo, kịp thời. Đồng thời, Ủy ban có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cử tri và người ứng cử.
Sau ngày bầu cử, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử của các Ban bầu cử, lập biên bản xác định kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội ở địa phương, báo cáo và chuyển hồ sơ cho Hội đồng bầu cử quốc gia. Trong trường hợp cần thiết, Ủy ban tổ chức việc bầu cử thêm hoặc bầu cử lại theo quyết định của Hội đồng bầu cử quốc gia.
3. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử các cấp trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân
Khoản 2 Điều 23 quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử ở các cấp trong việc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Trước hết, Ủy ban bầu cử ở mỗi cấp có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình; kiểm tra, đôn đốc việc thi hành pháp luật về bầu cử trên địa bàn.
Ủy ban bầu cử quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, bảo đảm việc sử dụng ngân sách nhà nước đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, Ủy ban chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử, góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cử tri trong việc tham gia bầu cử.
Cũng như đối với bầu cử đại biểu Quốc hội, việc bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân là nhiệm vụ quan trọng, được Ủy ban bầu cử các cấp chỉ đạo thực hiện nghiêm túc.
Trong công tác tổ chức, Ủy ban bầu cử ấn định và công bố số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình. Đồng thời, Ủy ban tiếp nhận, xem xét hồ sơ của người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương, lập danh sách người ứng cử.
Ủy ban bầu cử lập và công bố danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân theo từng đơn vị bầu cử; có quyền xóa tên người ứng cử trong danh sách chính thức khi có căn cứ theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, Ủy ban nhận tài liệu, phiếu bầu cử và phân phối cho các Ban bầu cử đúng thời hạn.
Sau khi kết thúc bầu cử, Ủy ban bầu cử nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử từ các Ban bầu cử, lập biên bản tổng kết cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình; chỉ đạo việc bầu cử thêm, bầu cử lại khi cần thiết. Đồng thời, Ủy ban xác nhận và công bố kết quả bầu cử, xác nhận tư cách của người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, trình Hội đồng nhân dân khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử.
Ngoài ra, Ủy ban bầu cử có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử và bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu về cuộc bầu cử cho Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp khóa mới.
Có thể khẳng định rằng, các quy định tại Điều 23 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân đã xác định rõ vai trò trung tâm của Ủy ban bầu cử trong việc tổ chức và điều hành công tác bầu cử ở địa phương. Việc thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nhiệm vụ, quyền hạn được Luật quy định sẽ góp phần bảo đảm cho cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và hiệu quả, qua đó phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử./.
1. Vai trò của Ủy ban bầu cử trong hệ thống tổ chức bầu cử
Ủy ban bầu cử là cơ quan được thành lập ở địa phương để trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và điều hành công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân trong phạm vi địa bàn, cấp mình phụ trách. Hoạt động của Ủy ban bầu cử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cầu nối trực tiếp giữa các quy định của pháp luật với việc thực hiện quyền bầu cử của cử tri trên thực tế. Việc Luật quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ, đúng pháp luật trong toàn bộ quá trình bầu cử.
2. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh trong bầu cử đại biểu Quốc hội
Theo khoản 1 Điều 23 của Luật, trong việc bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố có nhiều nhiệm vụ và quyền hạn quan trọng. Trước hết, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội tại các đơn vị bầu cử trên địa bàn; đồng thời kiểm tra, đôn đốc việc thi hành pháp luật về bầu cử của Ban bầu cử và Tổ bầu cử. Nhiệm vụ này nhằm bảo đảm mọi khâu của công tác bầu cử đều được thực hiện đúng quy định, thống nhất và kịp thời.
Cùng với đó, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử đại biểu Quốc hội ở địa phương. Công tác tuyên truyền có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của cử tri về quyền, nghĩa vụ công dân, ý nghĩa của cuộc bầu cử và tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, qua đó khuyến khích cử tri tham gia bầu cử đầy đủ, trách nhiệm.
Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong quá trình bầu cử cũng là một nhiệm vụ trọng tâm của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh. Việc chỉ đạo thực hiện tốt nhiệm vụ này góp phần tạo môi trường ổn định, thuận lợi để cử tri yên tâm thực hiện quyền bầu cử của mình.
Trong công tác nhân sự, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có nhiệm vụ nhận và xem xét hồ sơ của những người được các tổ chức, cơ quan, đơn vị ở địa phương giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội cũng như hồ sơ của người tự ứng cử. Sau đó, Ủy ban gửi danh sách trích ngang lý lịch, tiểu sử tóm tắt và bản kê khai tài sản, thu nhập của người ứng cử đến Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh để tiến hành hiệp thương, đồng thời gửi hồ sơ và danh sách người ứng cử đến Hội đồng bầu cử quốc gia. Đây là khâu quan trọng nhằm bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong công tác lựa chọn, giới thiệu người ứng cử.
Sau khi hoàn tất các bước hiệp thương, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh lập danh sách những người ứng cử đại biểu Quốc hội theo từng đơn vị bầu cử và báo cáo Hội đồng bầu cử quốc gia xem xét, quyết định. Ngoài ra, Ủy ban còn chỉ đạo, kiểm tra việc lập và niêm yết danh sách cử tri, bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được ghi tên vào danh sách cử tri theo đúng quy định.
Ủy ban bầu cử cấp tỉnh tiếp nhận tài liệu, phiếu bầu cử từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và phân phối cho các Ban bầu cử chậm nhất là 17 ngày trước ngày bầu cử, bảo đảm việc chuẩn bị được tiến hành chu đáo, kịp thời. Đồng thời, Ủy ban có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cử tri và người ứng cử.
Sau ngày bầu cử, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử của các Ban bầu cử, lập biên bản xác định kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội ở địa phương, báo cáo và chuyển hồ sơ cho Hội đồng bầu cử quốc gia. Trong trường hợp cần thiết, Ủy ban tổ chức việc bầu cử thêm hoặc bầu cử lại theo quyết định của Hội đồng bầu cử quốc gia.
3. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử các cấp trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân
Khoản 2 Điều 23 quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử ở các cấp trong việc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Trước hết, Ủy ban bầu cử ở mỗi cấp có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình; kiểm tra, đôn đốc việc thi hành pháp luật về bầu cử trên địa bàn.
Ủy ban bầu cử quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, bảo đảm việc sử dụng ngân sách nhà nước đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, Ủy ban chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử, góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cử tri trong việc tham gia bầu cử.
Cũng như đối với bầu cử đại biểu Quốc hội, việc bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân là nhiệm vụ quan trọng, được Ủy ban bầu cử các cấp chỉ đạo thực hiện nghiêm túc.
Trong công tác tổ chức, Ủy ban bầu cử ấn định và công bố số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình. Đồng thời, Ủy ban tiếp nhận, xem xét hồ sơ của người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương, lập danh sách người ứng cử.
Ủy ban bầu cử lập và công bố danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân theo từng đơn vị bầu cử; có quyền xóa tên người ứng cử trong danh sách chính thức khi có căn cứ theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, Ủy ban nhận tài liệu, phiếu bầu cử và phân phối cho các Ban bầu cử đúng thời hạn.
Sau khi kết thúc bầu cử, Ủy ban bầu cử nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử từ các Ban bầu cử, lập biên bản tổng kết cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình; chỉ đạo việc bầu cử thêm, bầu cử lại khi cần thiết. Đồng thời, Ủy ban xác nhận và công bố kết quả bầu cử, xác nhận tư cách của người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, trình Hội đồng nhân dân khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử.
Ngoài ra, Ủy ban bầu cử có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử và bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu về cuộc bầu cử cho Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp khóa mới.
Có thể khẳng định rằng, các quy định tại Điều 23 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân đã xác định rõ vai trò trung tâm của Ủy ban bầu cử trong việc tổ chức và điều hành công tác bầu cử ở địa phương. Việc thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nhiệm vụ, quyền hạn được Luật quy định sẽ góp phần bảo đảm cho cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và hiệu quả, qua đó phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử./.