Tổ chức và hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia
- Thứ ba - 24/02/2026 02:18
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, thể hiện trực tiếp quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Để công tác bầu cử được tiến hành dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và hiệu quả, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã quy định rõ vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như mối quan hệ công tác của Hội đồng bầu cử quốc gia. Trong đó, các Điều 17, 18, 19 và 20 là những quy định quan trọng, góp phần bảo đảm cho Hội đồng bầu cử quốc gia hoạt động thống nhất, hiệu lực và hiệu quả.
1. Nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch, Phó Chủ tịch và Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia
Theo quy định tại Điều 17 của Luật, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia là người đứng đầu Hội đồng, chịu trách nhiệm trước Quốc hội về toàn bộ hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia. Đây là quy định thể hiện rõ nguyên tắc trách nhiệm giải trình, bảo đảm sự giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất đối với hoạt động bầu cử.
Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia có nhiệm vụ trình Quốc hội phê chuẩn danh sách các Phó Chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia. Việc này nhằm bảo đảm thành phần Hội đồng được Quốc hội xem xét, quyết định, từ đó tăng cường tính hợp hiến, hợp pháp và tính đại diện trong tổ chức bộ máy Hội đồng.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm triệu tập và chủ trì các cuộc họp của Hội đồng, trực tiếp lãnh đạo và điều hành mọi hoạt động của Hội đồng trong suốt quá trình chuẩn bị, tổ chức và tổng kết cuộc bầu cử. Chủ tịch cũng giữ mối liên hệ thường xuyên với các thành viên Hội đồng, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất trong thực hiện nhiệm vụ được giao.
Trong quan hệ đối ngoại và quan hệ công tác, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia là người thay mặt Hội đồng làm việc với các cơ quan, tổ chức khác, qua đó thể hiện vai trò đại diện chính thức của Hội đồng bầu cử quốc gia trong hệ thống chính trị. Ngoài ra, Chủ tịch còn thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác do Hội đồng phân công, bảo đảm sự linh hoạt và chủ động trong điều hành công việc.
Đối với Phó Chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia, Luật quy định rõ trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn do Hội đồng phân công và chịu trách nhiệm trước Hội đồng về việc thực hiện nhiệm vụ của mình. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc phân công, phối hợp và chịu trách nhiệm cá nhân trong hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả công việc và hạn chế tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm.
Trong trường hợp Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia vắng mặt, một Phó Chủ tịch được Chủ tịch ủy nhiệm sẽ thay mặt thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch. Quy định này bảo đảm cho hoạt động của Hội đồng được liên tục, không bị gián đoạn trong mọi tình huống.
2. Mối quan hệ công tác của Hội đồng bầu cử quốc gia
Điều 18 của Luật đã quy định rõ mối quan hệ công tác giữa Hội đồng bầu cử quốc gia với các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị. Trước hết, Hội đồng bầu cử quốc gia phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc giám sát, kiểm tra công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Sự phối hợp này góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật trong toàn bộ quá trình bầu cử.
Bên cạnh đó, Hội đồng bầu cử quốc gia phối hợp chặt chẽ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội; hướng dẫn việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân và tổ chức vận động bầu cử. Đây là mối quan hệ phối hợp mang tính đặc thù, thể hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hội đồng bầu cử quốc gia còn phối hợp với Chính phủ trong việc bảo đảm kinh phí, an ninh, an toàn và các điều kiện cần thiết khác phục vụ cho công tác bầu cử. Sự phối hợp này góp phần bảo đảm cho cuộc bầu cử được tổ chức an toàn, trật tự, tiết kiệm và đúng quy định của pháp luật.
Ngoài ra, Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn các tổ chức phụ trách bầu cử trong cả nước về công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Thông qua đó, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử từ Trung ương đến địa phương.
3. Bộ máy giúp việc và kinh phí hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia
Theo quy định tại Điều 19, Hội đồng bầu cử quốc gia có bộ máy giúp việc do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định. Bộ máy giúp việc có vai trò quan trọng trong việc tham mưu, phục vụ, hỗ trợ Hội đồng thực hiện các nhiệm vụ được giao, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng.
Hội đồng bầu cử quốc gia có quyền trưng tập cán bộ, công chức của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội để tham gia giúp việc. Quy định này tạo điều kiện cho Hội đồng huy động nguồn nhân lực có trình độ, kinh nghiệm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn của công tác bầu cử.
Kinh phí hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia do ngân sách nhà nước bảo đảm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm cho Hội đồng hoạt động độc lập, chủ động, không bị chi phối bởi các yếu tố ngoài pháp luật, đồng thời góp phần sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước trong tổ chức bầu cử.
4. Thời điểm kết thúc nhiệm vụ của Hội đồng bầu cử quốc gia
Điều 20 của Luật quy định rõ thời điểm kết thúc nhiệm vụ của Hội đồng bầu cử quốc gia. Theo đó, Hội đồng hoàn thành nhiệm vụ sau khi đã trình Quốc hội khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử trong cả nước và kết quả xác nhận tư cách đại biểu Quốc hội được bầu, đồng thời bàn giao đầy đủ biên bản tổng kết và hồ sơ, tài liệu liên quan cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa mới.
Quy định này không chỉ xác định rõ thời hạn hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia mà còn bảo đảm tính kế thừa, liên tục và chặt chẽ trong quản lý, lưu trữ hồ sơ bầu cử, phục vụ cho công tác giám sát và tổng kết thực tiễn.
Có thể khẳng định rằng, các quy định của Luật đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, chặt chẽ cho tổ chức và hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định này sẽ góp phần quan trọng vào việc tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân./.
1. Nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch, Phó Chủ tịch và Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia
Theo quy định tại Điều 17 của Luật, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia là người đứng đầu Hội đồng, chịu trách nhiệm trước Quốc hội về toàn bộ hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia. Đây là quy định thể hiện rõ nguyên tắc trách nhiệm giải trình, bảo đảm sự giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất đối với hoạt động bầu cử.
Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia có nhiệm vụ trình Quốc hội phê chuẩn danh sách các Phó Chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia. Việc này nhằm bảo đảm thành phần Hội đồng được Quốc hội xem xét, quyết định, từ đó tăng cường tính hợp hiến, hợp pháp và tính đại diện trong tổ chức bộ máy Hội đồng.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm triệu tập và chủ trì các cuộc họp của Hội đồng, trực tiếp lãnh đạo và điều hành mọi hoạt động của Hội đồng trong suốt quá trình chuẩn bị, tổ chức và tổng kết cuộc bầu cử. Chủ tịch cũng giữ mối liên hệ thường xuyên với các thành viên Hội đồng, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất trong thực hiện nhiệm vụ được giao.
Trong quan hệ đối ngoại và quan hệ công tác, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia là người thay mặt Hội đồng làm việc với các cơ quan, tổ chức khác, qua đó thể hiện vai trò đại diện chính thức của Hội đồng bầu cử quốc gia trong hệ thống chính trị. Ngoài ra, Chủ tịch còn thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác do Hội đồng phân công, bảo đảm sự linh hoạt và chủ động trong điều hành công việc.
Đối với Phó Chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia, Luật quy định rõ trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn do Hội đồng phân công và chịu trách nhiệm trước Hội đồng về việc thực hiện nhiệm vụ của mình. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc phân công, phối hợp và chịu trách nhiệm cá nhân trong hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả công việc và hạn chế tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm.
Trong trường hợp Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia vắng mặt, một Phó Chủ tịch được Chủ tịch ủy nhiệm sẽ thay mặt thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch. Quy định này bảo đảm cho hoạt động của Hội đồng được liên tục, không bị gián đoạn trong mọi tình huống.
2. Mối quan hệ công tác của Hội đồng bầu cử quốc gia
Điều 18 của Luật đã quy định rõ mối quan hệ công tác giữa Hội đồng bầu cử quốc gia với các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị. Trước hết, Hội đồng bầu cử quốc gia phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc giám sát, kiểm tra công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Sự phối hợp này góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật trong toàn bộ quá trình bầu cử.
Bên cạnh đó, Hội đồng bầu cử quốc gia phối hợp chặt chẽ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội; hướng dẫn việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân và tổ chức vận động bầu cử. Đây là mối quan hệ phối hợp mang tính đặc thù, thể hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hội đồng bầu cử quốc gia còn phối hợp với Chính phủ trong việc bảo đảm kinh phí, an ninh, an toàn và các điều kiện cần thiết khác phục vụ cho công tác bầu cử. Sự phối hợp này góp phần bảo đảm cho cuộc bầu cử được tổ chức an toàn, trật tự, tiết kiệm và đúng quy định của pháp luật.
Ngoài ra, Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn các tổ chức phụ trách bầu cử trong cả nước về công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Thông qua đó, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử từ Trung ương đến địa phương.
3. Bộ máy giúp việc và kinh phí hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia
Theo quy định tại Điều 19, Hội đồng bầu cử quốc gia có bộ máy giúp việc do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định. Bộ máy giúp việc có vai trò quan trọng trong việc tham mưu, phục vụ, hỗ trợ Hội đồng thực hiện các nhiệm vụ được giao, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng.
Hội đồng bầu cử quốc gia có quyền trưng tập cán bộ, công chức của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội để tham gia giúp việc. Quy định này tạo điều kiện cho Hội đồng huy động nguồn nhân lực có trình độ, kinh nghiệm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn của công tác bầu cử.
Kinh phí hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia do ngân sách nhà nước bảo đảm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm cho Hội đồng hoạt động độc lập, chủ động, không bị chi phối bởi các yếu tố ngoài pháp luật, đồng thời góp phần sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước trong tổ chức bầu cử.
4. Thời điểm kết thúc nhiệm vụ của Hội đồng bầu cử quốc gia
Điều 20 của Luật quy định rõ thời điểm kết thúc nhiệm vụ của Hội đồng bầu cử quốc gia. Theo đó, Hội đồng hoàn thành nhiệm vụ sau khi đã trình Quốc hội khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử trong cả nước và kết quả xác nhận tư cách đại biểu Quốc hội được bầu, đồng thời bàn giao đầy đủ biên bản tổng kết và hồ sơ, tài liệu liên quan cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa mới.
Quy định này không chỉ xác định rõ thời hạn hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia mà còn bảo đảm tính kế thừa, liên tục và chặt chẽ trong quản lý, lưu trữ hồ sơ bầu cử, phục vụ cho công tác giám sát và tổng kết thực tiễn.
Có thể khẳng định rằng, các quy định của Luật đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, chặt chẽ cho tổ chức và hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định này sẽ góp phần quan trọng vào việc tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân./.