Hệ thống tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương - nền tảng bảo đảm bầu cử dân chủ, đúng pháp luật
- Thứ tư - 25/02/2026 02:15
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là sự kiện chính trị trọng đại, có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Để các cuộc bầu cử được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, đúng pháp luật và thực sự trở thành ngày hội của toàn dân, bên cạnh vai trò chỉ đạo thống nhất của Hội đồng bầu cử quốc gia, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đã quy định cụ thể hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương. Đây là lực lượng trực tiếp triển khai, tổ chức và đưa các quy định của pháp luật về bầu cử đi vào đời sống, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện đầy đủ trên thực tế.
Hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương
Theo quy định của Luật, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương gồm: Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử. Mỗi tổ chức được thành lập theo đúng trình tự, thời hạn luật định, có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể, tạo thành một hệ thống thống nhất, liên thông từ cấp tỉnh đến cơ sở.
Ủy ban bầu cử là cơ quan giữ vai trò chỉ đạo, điều hành chung công tác bầu cử ở địa phương. Ban bầu cử được thành lập tại các đơn vị bầu cử, chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử trong phạm vi đơn vị được phân công. Tổ bầu cử là tổ chức trực tiếp thực hiện việc bỏ phiếu, kiểm phiếu, tiếp xúc với cử tri, đóng vai trò cầu nối trực tiếp giữa pháp luật bầu cử với Nhân dân. Việc phân định rõ vai trò của từng tổ chức không chỉ bảo đảm tính khoa học trong tổ chức bầu cử mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng cá nhân tham gia công tác bầu cử.
Việc thành lập và cơ cấu của Ủy ban bầu cử ở địa phương
Luật quy định rõ thời hạn, thẩm quyền và cơ cấu thành phần của Ủy ban bầu cử ở tỉnh và ở xã. Cụ thể, chậm nhất là 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân các cấp sau khi thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp quyết định thành lập Ủy ban bầu cử để tổ chức cuộc bầu cử tại địa phương.
Ủy ban bầu cử ở tỉnh có số lượng thành viên từ 23 đến 37 người; Ủy ban bầu cử ở xã có từ 9 đến 17 thành viên. Thành phần Ủy ban bầu cử là đại diện các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị ở địa phương, bảo đảm tính đại diện, khách quan và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan trong quá trình tổ chức bầu cử. Việc quy định chặt chẽ về cơ cấu, thành phần và trách nhiệm báo cáo danh sách Ủy ban bầu cử với các cơ quan có thẩm quyền thể hiện yêu cầu cao về tính minh bạch, công khai và trách nhiệm giải trình trong công tác bầu cử.
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử trong bầu cử đại biểu Quốc hội
Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử ở tỉnh giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ủy ban có trách nhiệm chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức bầu cử tại các đơn vị bầu cử trên địa bàn; kiểm tra, đôn đốc Ban bầu cử và Tổ bầu cử trong việc thi hành pháp luật về bầu cử, bảo đảm mọi khâu của quá trình bầu cử đều đúng quy định.
Cùng với đó, Ủy ban bầu cử ở tỉnh chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử, góp phần nâng cao nhận thức của cử tri về quyền và nghĩa vụ công dân, tạo sự đồng thuận xã hội và không khí phấn khởi, tin tưởng trong Nhân dân trước ngày bầu cử. Công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong suốt quá trình bầu cử cũng được Ủy ban bầu cử đặc biệt chú trọng, nhằm bảo vệ quyền bầu cử của cử tri và tính nghiêm minh của pháp luật.
Ủy ban bầu cử ở tỉnh còn thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, xem xét hồ sơ của người ứng cử đại biểu Quốc hội; phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử; lập danh sách người ứng cử theo đơn vị bầu cử để báo cáo Hội đồng bầu cử quốc gia quyết định. Đồng thời, Ủy ban chỉ đạo việc lập và niêm yết danh sách cử tri, phân phối phiếu bầu, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử, kiểm tra và tổng hợp kết quả bầu cử tại địa phương.
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân
Đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, Ủy ban bầu cử các cấp trực tiếp tổ chức và điều hành toàn bộ quá trình bầu cử ở cấp mình. Ủy ban ấn định và công bố các đơn vị bầu cử, số lượng đại biểu được bầu; quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử; chỉ đạo công tác tuyên truyền, vận động bầu cử và bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong suốt quá trình bầu cử.
Ủy ban bầu cử các cấp tiếp nhận và xem xét hồ sơ của người ứng cử; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương; lập và công bố danh sách chính thức người ứng cử; tổ chức phân phối phiếu bầu; kiểm tra kết quả bầu cử; xác nhận và công bố kết quả bầu cử, xác nhận tư cách người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Ủy ban bầu cử trình Hội đồng nhân dân khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử và bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo quy định. Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm tính liên tục, kế thừa và minh bạch trong hoạt động của cơ quan dân cử ở địa phương.
Việc Luật Bầu cử quy định đầy đủ, cụ thể hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương và nhiệm vụ, quyền hạn của từng tổ chức đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tổ chức thành công các cuộc bầu cử. Thông qua đó, quyền làm chủ của Nhân dân được bảo đảm trên thực tế, chất lượng đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân ngày càng được nâng cao, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa./.
Hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương
Theo quy định của Luật, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương gồm: Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử. Mỗi tổ chức được thành lập theo đúng trình tự, thời hạn luật định, có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể, tạo thành một hệ thống thống nhất, liên thông từ cấp tỉnh đến cơ sở.
Ủy ban bầu cử là cơ quan giữ vai trò chỉ đạo, điều hành chung công tác bầu cử ở địa phương. Ban bầu cử được thành lập tại các đơn vị bầu cử, chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử trong phạm vi đơn vị được phân công. Tổ bầu cử là tổ chức trực tiếp thực hiện việc bỏ phiếu, kiểm phiếu, tiếp xúc với cử tri, đóng vai trò cầu nối trực tiếp giữa pháp luật bầu cử với Nhân dân. Việc phân định rõ vai trò của từng tổ chức không chỉ bảo đảm tính khoa học trong tổ chức bầu cử mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng cá nhân tham gia công tác bầu cử.
Việc thành lập và cơ cấu của Ủy ban bầu cử ở địa phương
Luật quy định rõ thời hạn, thẩm quyền và cơ cấu thành phần của Ủy ban bầu cử ở tỉnh và ở xã. Cụ thể, chậm nhất là 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân các cấp sau khi thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp quyết định thành lập Ủy ban bầu cử để tổ chức cuộc bầu cử tại địa phương.
Ủy ban bầu cử ở tỉnh có số lượng thành viên từ 23 đến 37 người; Ủy ban bầu cử ở xã có từ 9 đến 17 thành viên. Thành phần Ủy ban bầu cử là đại diện các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị ở địa phương, bảo đảm tính đại diện, khách quan và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan trong quá trình tổ chức bầu cử. Việc quy định chặt chẽ về cơ cấu, thành phần và trách nhiệm báo cáo danh sách Ủy ban bầu cử với các cơ quan có thẩm quyền thể hiện yêu cầu cao về tính minh bạch, công khai và trách nhiệm giải trình trong công tác bầu cử.
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử trong bầu cử đại biểu Quốc hội
Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử ở tỉnh giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ủy ban có trách nhiệm chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức bầu cử tại các đơn vị bầu cử trên địa bàn; kiểm tra, đôn đốc Ban bầu cử và Tổ bầu cử trong việc thi hành pháp luật về bầu cử, bảo đảm mọi khâu của quá trình bầu cử đều đúng quy định.
Cùng với đó, Ủy ban bầu cử ở tỉnh chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử, góp phần nâng cao nhận thức của cử tri về quyền và nghĩa vụ công dân, tạo sự đồng thuận xã hội và không khí phấn khởi, tin tưởng trong Nhân dân trước ngày bầu cử. Công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong suốt quá trình bầu cử cũng được Ủy ban bầu cử đặc biệt chú trọng, nhằm bảo vệ quyền bầu cử của cử tri và tính nghiêm minh của pháp luật.
Ủy ban bầu cử ở tỉnh còn thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, xem xét hồ sơ của người ứng cử đại biểu Quốc hội; phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử; lập danh sách người ứng cử theo đơn vị bầu cử để báo cáo Hội đồng bầu cử quốc gia quyết định. Đồng thời, Ủy ban chỉ đạo việc lập và niêm yết danh sách cử tri, phân phối phiếu bầu, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử, kiểm tra và tổng hợp kết quả bầu cử tại địa phương.
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử trong bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân
Đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, Ủy ban bầu cử các cấp trực tiếp tổ chức và điều hành toàn bộ quá trình bầu cử ở cấp mình. Ủy ban ấn định và công bố các đơn vị bầu cử, số lượng đại biểu được bầu; quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử; chỉ đạo công tác tuyên truyền, vận động bầu cử và bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong suốt quá trình bầu cử.
Ủy ban bầu cử các cấp tiếp nhận và xem xét hồ sơ của người ứng cử; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp trong việc hiệp thương; lập và công bố danh sách chính thức người ứng cử; tổ chức phân phối phiếu bầu; kiểm tra kết quả bầu cử; xác nhận và công bố kết quả bầu cử, xác nhận tư cách người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Ủy ban bầu cử trình Hội đồng nhân dân khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử và bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo quy định. Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm tính liên tục, kế thừa và minh bạch trong hoạt động của cơ quan dân cử ở địa phương.
Việc Luật Bầu cử quy định đầy đủ, cụ thể hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương và nhiệm vụ, quyền hạn của từng tổ chức đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tổ chức thành công các cuộc bầu cử. Thông qua đó, quyền làm chủ của Nhân dân được bảo đảm trên thực tế, chất lượng đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân ngày càng được nâng cao, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa./.