Dự kiến, phân bổ số lượng đại biểu và cơ cấu, thành phần người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội
- Thứ ba - 24/02/2026 20:01
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Việc bầu cử đại biểu Quốc hội không chỉ là quá trình lựa chọn những người tiêu biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân mà còn là bước quan trọng hình thành cơ cấu tổ chức của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Để bảo đảm Quốc hội thực sự là đại diện của Nhân dân cả nước, phản ánh đầy đủ đặc điểm vùng miền, dân cư và các tầng lớp xã hội, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân đã quy định rõ việc dự kiến, phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu và dự kiến cơ cấu, thành phần những người được giới thiệu ứng cử. Đây là những nội dung có ý nghĩa nền tảng, quyết định chất lượng, tính đại diện và sự hợp lý trong tổ chức của Quốc hội.
Theo Điều 7 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan có trách nhiệm dự kiến và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi tỉnh, thành phố. Việc phân bổ này được thực hiện dựa trên hai nguyên tắc cơ bản.
Trước hết, mỗi tỉnh, thành phố đều có ít nhất ba đại biểu Quốc hội cư trú và làm việc tại địa phương. Quy định này bảo đảm mọi địa phương trên cả nước, không phân biệt quy mô dân số hay điều kiện phát triển, đều có tiếng nói chính thức trong Quốc hội. Qua đó, những vấn đề đặc thù của từng địa phương, vùng miền có cơ hội được phản ánh, thảo luận và xem xét trong các quyết sách quan trọng của quốc gia.
Bên cạnh đó, số lượng đại biểu tiếp theo được tính toán dựa trên quy mô dân số và đặc điểm của từng địa phương, đồng thời bảo đảm tổng số đại biểu Quốc hội dự kiến được bầu trên phạm vi cả nước là năm trăm người. Cách phân bổ này thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc đại diện theo lãnh thổ và đại diện theo dân số, bảo đảm tính công bằng, hợp lý trong cơ cấu đại biểu Quốc hội giữa các địa phương.
Không chỉ dừng lại ở việc phân bổ số lượng đại biểu, pháp luật còn quy định rất cụ thể về dự kiến cơ cấu, thành phần những người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội tại Điều 8 Luật Bầu cử (được sửa đổi, bổ sung năm 2025). Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm Quốc hội có sự tham gia đại diện của nhiều thành phần trong xã hội, từ cơ quan Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang, các tổ chức chính trị - xã hội đến các tầng lớp Nhân dân.
Theo quy định, căn cứ vào số lượng đại biểu Quốc hội được dự kiến bầu, chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau khi thống nhất ý kiến với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, tiến hành dự kiến cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội. Đồng thời xác định số lượng người của các cơ quan, tổ chức ở trung ương và địa phương được giới thiệu ứng cử, nhằm bảo đảm tỷ lệ đại diện hợp lý của các tầng lớp Nhân dân trong Quốc hội.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của quy định này là việc bảo đảm tiếng nói đại diện của đồng bào dân tộc thiểu số. Theo đó, số lượng người dân tộc thiểu số được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội do Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự kiến trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, bảo đảm ít nhất 18% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số. Đây là quy định thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với vai trò, vị trí của đồng bào các dân tộc thiểu số trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước.
Bên cạnh đó, Luật cũng đặc biệt chú trọng đến việc thúc đẩy bình đẳng giới trong hoạt động chính trị. Số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội do Ủy ban thường vụ Quốc hội dự kiến trên cơ sở đề nghị của Ban thường vụ trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, bảo đảm có ít nhất ba mươi lăm phần trăm tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là phụ nữ. Quy định này góp phần tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động của Quốc hội, đóng góp tiếng nói quan trọng trong các quyết sách của đất nước.
Sau khi hoàn thành việc dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội của Ủy ban thường vụ Quốc hội được gửi đến Hội đồng bầu cử quốc gia, Ban thường trực Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố, Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh để làm căn cứ triển khai các bước hiệp thương, giới thiệu người ứng cử theo đúng quy trình pháp luật.
Có thể thấy, việc quy định chặt chẽ về phân bổ số lượng đại biểu và cơ cấu, thành phần người ứng cử không chỉ nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của Quốc hội mà còn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Thông qua cơ chế này, Quốc hội được hình thành với sự tham gia của đại diện các vùng miền, dân tộc, giới tính, ngành nghề, lĩnh vực công tác, tạo nên một cơ cấu đa dạng, toàn diện và hợp lý.
Những quy định trên cũng thể hiện rõ nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch trong công tác bầu cử; bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan, tổ chức liên quan trong quá trình giới thiệu người ứng cử. Qua đó, tạo tiền đề quan trọng để cử tri cả nước lựa chọn, bầu ra những đại biểu Quốc hội thật sự tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho Nhân dân.
Việc hiểu rõ các quy định về dự kiến, phân bổ số lượng đại biểu và cơ cấu, thành phần người ứng cử sẽ giúp cử tri nhận thức đầy đủ hơn về ý nghĩa của công tác chuẩn bị bầu cử, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong việc tham gia lựa chọn đại biểu. Đây chính là cơ sở để xây dựng một Quốc hội ngày càng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.
Theo Điều 7 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan có trách nhiệm dự kiến và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi tỉnh, thành phố. Việc phân bổ này được thực hiện dựa trên hai nguyên tắc cơ bản.
Trước hết, mỗi tỉnh, thành phố đều có ít nhất ba đại biểu Quốc hội cư trú và làm việc tại địa phương. Quy định này bảo đảm mọi địa phương trên cả nước, không phân biệt quy mô dân số hay điều kiện phát triển, đều có tiếng nói chính thức trong Quốc hội. Qua đó, những vấn đề đặc thù của từng địa phương, vùng miền có cơ hội được phản ánh, thảo luận và xem xét trong các quyết sách quan trọng của quốc gia.
Bên cạnh đó, số lượng đại biểu tiếp theo được tính toán dựa trên quy mô dân số và đặc điểm của từng địa phương, đồng thời bảo đảm tổng số đại biểu Quốc hội dự kiến được bầu trên phạm vi cả nước là năm trăm người. Cách phân bổ này thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc đại diện theo lãnh thổ và đại diện theo dân số, bảo đảm tính công bằng, hợp lý trong cơ cấu đại biểu Quốc hội giữa các địa phương.
Không chỉ dừng lại ở việc phân bổ số lượng đại biểu, pháp luật còn quy định rất cụ thể về dự kiến cơ cấu, thành phần những người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội tại Điều 8 Luật Bầu cử (được sửa đổi, bổ sung năm 2025). Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm Quốc hội có sự tham gia đại diện của nhiều thành phần trong xã hội, từ cơ quan Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang, các tổ chức chính trị - xã hội đến các tầng lớp Nhân dân.
Theo quy định, căn cứ vào số lượng đại biểu Quốc hội được dự kiến bầu, chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau khi thống nhất ý kiến với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, tiến hành dự kiến cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội. Đồng thời xác định số lượng người của các cơ quan, tổ chức ở trung ương và địa phương được giới thiệu ứng cử, nhằm bảo đảm tỷ lệ đại diện hợp lý của các tầng lớp Nhân dân trong Quốc hội.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của quy định này là việc bảo đảm tiếng nói đại diện của đồng bào dân tộc thiểu số. Theo đó, số lượng người dân tộc thiểu số được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội do Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự kiến trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, bảo đảm ít nhất 18% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số. Đây là quy định thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với vai trò, vị trí của đồng bào các dân tộc thiểu số trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước.
Bên cạnh đó, Luật cũng đặc biệt chú trọng đến việc thúc đẩy bình đẳng giới trong hoạt động chính trị. Số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội do Ủy ban thường vụ Quốc hội dự kiến trên cơ sở đề nghị của Ban thường vụ trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, bảo đảm có ít nhất ba mươi lăm phần trăm tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là phụ nữ. Quy định này góp phần tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động của Quốc hội, đóng góp tiếng nói quan trọng trong các quyết sách của đất nước.
Sau khi hoàn thành việc dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội của Ủy ban thường vụ Quốc hội được gửi đến Hội đồng bầu cử quốc gia, Ban thường trực Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố, Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh để làm căn cứ triển khai các bước hiệp thương, giới thiệu người ứng cử theo đúng quy trình pháp luật.
Có thể thấy, việc quy định chặt chẽ về phân bổ số lượng đại biểu và cơ cấu, thành phần người ứng cử không chỉ nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của Quốc hội mà còn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Thông qua cơ chế này, Quốc hội được hình thành với sự tham gia của đại diện các vùng miền, dân tộc, giới tính, ngành nghề, lĩnh vực công tác, tạo nên một cơ cấu đa dạng, toàn diện và hợp lý.
Những quy định trên cũng thể hiện rõ nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch trong công tác bầu cử; bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan, tổ chức liên quan trong quá trình giới thiệu người ứng cử. Qua đó, tạo tiền đề quan trọng để cử tri cả nước lựa chọn, bầu ra những đại biểu Quốc hội thật sự tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho Nhân dân.
Việc hiểu rõ các quy định về dự kiến, phân bổ số lượng đại biểu và cơ cấu, thành phần người ứng cử sẽ giúp cử tri nhận thức đầy đủ hơn về ý nghĩa của công tác chuẩn bị bầu cử, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong việc tham gia lựa chọn đại biểu. Đây chính là cơ sở để xây dựng một Quốc hội ngày càng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.