Chuyên đề tìm hiểu các quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế
- Thứ tư - 09/09/2026 23:41
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Hoạt động xúc tiến đầu tư, đàm phán, ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư với nhà đầu tư nước ngoài
Đây là nội dung được quy định tại Nghị định số 323/2026/NĐ-CP ngày 17/8/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, cụ thể như sau:
1. Trong quá trình xúc tiến đầu tư, đàm phán, ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư với nhà đầu tư nước ngoài, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức, cá nhân chủ trì có trách nhiệm phối hợp, lấy ý kiến cơ quan có liên quan trước khi ký kết thỏa thuận hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài đối với các nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền của cơ quan khác hoặc có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ của Nhà nước.
2. Cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức, cá nhân không cam kết, đưa vào thỏa thuận hợp tác cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hoặc nội dung khác vượt thẩm quyền hoặc chưa được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật dẫn đến nguy cơ tranh chấp đầu tư quốc tế.
3. Thông tin, tài liệu giới thiệu, quảng bá trong hoạt động xúc tiến đầu tư chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và không tạo thành cam kết với nhà đầu tư nước ngoài. Việc triển khai hoạt động đầu tư, kinh doanh của nhà đầu tư nước ngoài sau khi ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư phải tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam và quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
4. Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài đề xuất những cơ chế, chính sách đặc thù, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hoặc nội dung có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải báo cáo hoặc xin ý kiến cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật trước khi ký kết thỏa thuận hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trong trường hợp vượt quá thẩm quyền.
Chủ động phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế ngay từ khâu đăng ký đầu tư
Nghị định số 323/2026/NĐ-CP ngày 17/8/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đã đặt ra cơ chế cụ thể nhằm chủ động nhận diện và hạn chế các rủi ro có thể dẫn đến tranh chấp đầu tư quốc tế.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định về cơ chế đăng ký đầu tư và trách nhiệm của cơ quan đăng ký đầu tư trong phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế.
Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam nộp hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo trình tự, thủ tục được quy định tại pháp luật về đầu tư.
Trong quá trình thực hiện thủ tục đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài, cơ quan đăng ký đầu tư có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về ngành, nghề, điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Cơ quan này đồng thời có trách nhiệm hướng dẫn nhà đầu tư thực hiện các thủ tục đầu tư theo quy định pháp luật, kịp thời trao đổi và làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau trong quá trình xử lý hồ sơ.
Quy định này nhằm hạn chế tình trạng nhà đầu tư không nắm đầy đủ các yêu cầu pháp lý hoặc có cách hiểu khác nhau về quy định của pháp luật trong quá trình thực hiện dự án. Việc hướng dẫn, trao đổi và làm rõ ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa những bất đồng có thể phát triển thành khiếu nại hoặc tranh chấp về sau.
Cơ quan đăng ký đầu tư phải rà soát, đánh giá tính phù hợp của dự án với các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình giải quyết thủ tục đầu tư và đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh.
Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế những rủi ro phát sinh từ việc áp dụng pháp luật thiếu thống nhất, không đúng thẩm quyền hoặc không tuân thủ trình tự, thủ tục. Trong lĩnh vực đầu tư quốc tế, những vấn đề này có thể trở thành cơ sở để nhà đầu tư đưa ra khiếu nại, yêu cầu bồi thường hoặc khởi động các cơ chế giải quyết tranh chấp theo các cam kết đầu tư quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Việc rà soát này nhằm kịp thời nhận diện rủi ro pháp lý và có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Thay vì chỉ xử lý khi tranh chấp đã xảy ra, cơ quan quản lý được yêu cầu chủ động đánh giá các yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ tranh chấp ngay trong quá trình xem xét thủ tục đầu tư.
Quy định này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh tranh chấp đầu tư quốc tế thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều quy định pháp luật và có thể kéo dài trong thời gian dài. Việc nhận diện sớm các nguy cơ giúp cơ quan nhà nước có thêm cơ sở để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, hạn chế việc các bất đồng trong quá trình đầu tư phát triển thành tranh chấp quốc tế.
Hồ sơ, tài liệu được lưu trữ không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn là cơ sở để giải quyết khiếu nại, kiến nghị và phục vụ công tác phòng ngừa, xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế.
Quy định này góp phần bảo đảm rằng quá trình cơ quan nhà nước xem xét, giải quyết thủ tục đầu tư được thể hiện đầy đủ, có căn cứ và có thể kiểm chứng khi cần thiết. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, việc có đầy đủ hồ sơ về quá trình xử lý sẽ giúp cơ quan nhà nước làm rõ căn cứ pháp lý, trình tự và các bước đã thực hiện.
Đối với những vấn đề phát sinh thuộc thẩm quyền, cơ quan đăng ký đầu tư phải giải quyết; trường hợp thuộc thẩm quyền của cơ quan khác thì phải thông báo cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Quy định này cũng được áp dụng đối với những dự án thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt.
Có thể thấy, Nghị định 323/2026/NĐ-CP đã xây dựng trách nhiệm phòng ngừa tranh chấp theo hướng xuyên suốt quá trình đầu tư, từ khi nhà đầu tư thực hiện thủ tục đăng ký đầu tư, quá trình cơ quan nhà nước xem xét hồ sơ cho đến khi dự án được triển khai trên thực tế.
Việc tăng cường trách nhiệm cung cấp thông tin, hướng dẫn nhà đầu tư, bảo đảm công khai và minh bạch trong giải quyết thủ tục, rà soát lịch sử tranh chấp, lưu trữ hồ sơ và giám sát quá trình thực hiện dự án sẽ góp phần chủ động nhận diện và hạn chế các rủi ro có thể dẫn đến tranh chấp đầu tư quốc tế.
Qua đó, cơ chế mới không chỉ hướng tới việc xử lý hiệu quả khi tranh chấp đã phát sinh mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực phòng ngừa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, đồng thời góp phần tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
1. Trong quá trình xúc tiến đầu tư, đàm phán, ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư với nhà đầu tư nước ngoài, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức, cá nhân chủ trì có trách nhiệm phối hợp, lấy ý kiến cơ quan có liên quan trước khi ký kết thỏa thuận hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài đối với các nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền của cơ quan khác hoặc có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ của Nhà nước.
2. Cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức, cá nhân không cam kết, đưa vào thỏa thuận hợp tác cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hoặc nội dung khác vượt thẩm quyền hoặc chưa được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật dẫn đến nguy cơ tranh chấp đầu tư quốc tế.
3. Thông tin, tài liệu giới thiệu, quảng bá trong hoạt động xúc tiến đầu tư chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và không tạo thành cam kết với nhà đầu tư nước ngoài. Việc triển khai hoạt động đầu tư, kinh doanh của nhà đầu tư nước ngoài sau khi ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư phải tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam và quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
4. Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài đề xuất những cơ chế, chính sách đặc thù, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hoặc nội dung có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải báo cáo hoặc xin ý kiến cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật trước khi ký kết thỏa thuận hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trong trường hợp vượt quá thẩm quyền.
Chủ động phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế ngay từ khâu đăng ký đầu tư
Nghị định số 323/2026/NĐ-CP ngày 17/8/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đã đặt ra cơ chế cụ thể nhằm chủ động nhận diện và hạn chế các rủi ro có thể dẫn đến tranh chấp đầu tư quốc tế.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định về cơ chế đăng ký đầu tư và trách nhiệm của cơ quan đăng ký đầu tư trong phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế.
Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam nộp hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo trình tự, thủ tục được quy định tại pháp luật về đầu tư.
Trong quá trình thực hiện thủ tục đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài, cơ quan đăng ký đầu tư có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về ngành, nghề, điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Cơ quan này đồng thời có trách nhiệm hướng dẫn nhà đầu tư thực hiện các thủ tục đầu tư theo quy định pháp luật, kịp thời trao đổi và làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau trong quá trình xử lý hồ sơ.
Quy định này nhằm hạn chế tình trạng nhà đầu tư không nắm đầy đủ các yêu cầu pháp lý hoặc có cách hiểu khác nhau về quy định của pháp luật trong quá trình thực hiện dự án. Việc hướng dẫn, trao đổi và làm rõ ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa những bất đồng có thể phát triển thành khiếu nại hoặc tranh chấp về sau.
Bảo đảm minh bạch, đúng thẩm quyền trong giải quyết thủ tục
Nghị định 323/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu cơ quan đăng ký đầu tư áp dụng thống nhất, công khai, minh bạch, khách quan, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục khi giải quyết hồ sơ.Cơ quan đăng ký đầu tư phải rà soát, đánh giá tính phù hợp của dự án với các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình giải quyết thủ tục đầu tư và đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh.
Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế những rủi ro phát sinh từ việc áp dụng pháp luật thiếu thống nhất, không đúng thẩm quyền hoặc không tuân thủ trình tự, thủ tục. Trong lĩnh vực đầu tư quốc tế, những vấn đề này có thể trở thành cơ sở để nhà đầu tư đưa ra khiếu nại, yêu cầu bồi thường hoặc khởi động các cơ chế giải quyết tranh chấp theo các cam kết đầu tư quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Chủ động nhận diện rủi ro pháp lý từ phía nhà đầu tư
Một điểm đáng chú ý khác là cơ quan đăng ký đầu tư có trách nhiệm rà soát, đánh giá các yếu tố pháp lý liên quan đến nhà đầu tư, trong đó bao gồm lịch sử khiếu nại, tranh chấp có liên quan, nếu có.Việc rà soát này nhằm kịp thời nhận diện rủi ro pháp lý và có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Thay vì chỉ xử lý khi tranh chấp đã xảy ra, cơ quan quản lý được yêu cầu chủ động đánh giá các yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ tranh chấp ngay trong quá trình xem xét thủ tục đầu tư.
Quy định này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh tranh chấp đầu tư quốc tế thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều quy định pháp luật và có thể kéo dài trong thời gian dài. Việc nhận diện sớm các nguy cơ giúp cơ quan nhà nước có thêm cơ sở để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, hạn chế việc các bất đồng trong quá trình đầu tư phát triển thành tranh chấp quốc tế.
Lưu trữ hồ sơ để bảo đảm cơ sở pháp lý khi phát sinh tranh chấp
Nghị định cũng đặt ra trách nhiệm lưu trữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu liên quan đến quá trình giải quyết thủ tục đầu tư.Hồ sơ, tài liệu được lưu trữ không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn là cơ sở để giải quyết khiếu nại, kiến nghị và phục vụ công tác phòng ngừa, xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế.
Quy định này góp phần bảo đảm rằng quá trình cơ quan nhà nước xem xét, giải quyết thủ tục đầu tư được thể hiện đầy đủ, có căn cứ và có thể kiểm chứng khi cần thiết. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, việc có đầy đủ hồ sơ về quá trình xử lý sẽ giúp cơ quan nhà nước làm rõ căn cứ pháp lý, trình tự và các bước đã thực hiện.
Tăng cường giám sát trong quá trình thực hiện dự án
Trách nhiệm phòng ngừa tranh chấp không dừng lại ở thời điểm cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Theo Nghị định, cơ quan đăng ký đầu tư còn có trách nhiệm kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện dự án theo quy định của pháp luật.Đối với những vấn đề phát sinh thuộc thẩm quyền, cơ quan đăng ký đầu tư phải giải quyết; trường hợp thuộc thẩm quyền của cơ quan khác thì phải thông báo cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Quy định này cũng được áp dụng đối với những dự án thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt.
Có thể thấy, Nghị định 323/2026/NĐ-CP đã xây dựng trách nhiệm phòng ngừa tranh chấp theo hướng xuyên suốt quá trình đầu tư, từ khi nhà đầu tư thực hiện thủ tục đăng ký đầu tư, quá trình cơ quan nhà nước xem xét hồ sơ cho đến khi dự án được triển khai trên thực tế.
Việc tăng cường trách nhiệm cung cấp thông tin, hướng dẫn nhà đầu tư, bảo đảm công khai và minh bạch trong giải quyết thủ tục, rà soát lịch sử tranh chấp, lưu trữ hồ sơ và giám sát quá trình thực hiện dự án sẽ góp phần chủ động nhận diện và hạn chế các rủi ro có thể dẫn đến tranh chấp đầu tư quốc tế.
Qua đó, cơ chế mới không chỉ hướng tới việc xử lý hiệu quả khi tranh chấp đã phát sinh mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực phòng ngừa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, đồng thời góp phần tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.