Nghị định số 169/2026/NĐ-CP: Hoàn thiện quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan theo yêu cầu thực tiễn
- Thứ ba - 07/07/2026 22:04
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Nguồn: Ban Biên tập
Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 và các nội dung được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 102/2021/NĐ-CP. Việc ban hành Nghị định mới nhằm đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Quản lý thuế năm 2025, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Hải quan được sửa đổi, bổ sung; đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn quản lý hải quan, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.
So với Nghị định số 128/2020/NĐ-CP, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định mới để phù hợp với tình hình thực tiễn, đồng thời bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan theo hướng minh bạch, đồng bộ và khả thi hơn.
Bổ sung nhiều quy định mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn quản lý hải quan
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 169/2026/NĐ-CP là việc bổ sung các quy định nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật và tăng cường hiệu quả xử lý vi phạm hành chính.
Trước hết, Nghị định đã làm rõ khái niệm tang vật vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Theo đó, tang vật vi phạm hành chính được xác định là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm, không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã được khai hải quan đúng quy định của pháp luật. Quy định này góp phần bảo đảm tính thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, tránh cách hiểu và vận dụng khác nhau giữa các cơ quan thực thi.
Đối với hành vi khai thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn hoặc không thu, Nghị định đã bổ sung quy định làm rõ trách nhiệm xử lý đối với các vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến nhưng không đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc bổ sung quy định này giúp tăng cường tính răn đe, bảo đảm không bỏ lọt các hành vi vi phạm về thuế trong lĩnh vực hải quan.
Đáng chú ý, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi khai sai mã số hàng hóa, thuế suất hoặc mức thuế đối với các mặt hàng đã được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, xác định trước hoặc đã từng được xử lý. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các trường hợp cố tình lợi dụng sự không thống nhất trong khai báo nhằm trốn thuế hoặc giảm nghĩa vụ thuế phải nộp, góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nghị định còn bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Công an nhân dân đối với một số vụ việc sau điều tra không đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định mới này giúp rút ngắn quy trình xử lý, giảm thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vi phạm pháp luật hải quan.
Đặc biệt, để thực hiện chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, Nghị định đã bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Đây là điểm mới quan trọng, phù hợp với yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa quy trình quản lý nhà nước và xử lý vi phạm hành chính trong bối cảnh hoạt động hải quan ngày càng được thực hiện trên nền tảng điện tử.
Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung một số trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính nhằm khuyến khích người khai hải quan chủ động tự giác khắc phục sai sót; đồng thời bổ sung các hành vi vi phạm mới tại các điều quy định về thủ tục hải quan, khai thuế, chứng từ thuộc hồ sơ hải quan và quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu để bảo đảm đồng bộ với các quy định mới của pháp luật hải quan và pháp luật quản lý thuế hiện hành.
Loại bỏ các quy định không còn phù hợp với thực tiễn
Bên cạnh việc bổ sung các quy định mới, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP cũng rà soát, bãi bỏ những quy định không còn phù hợp hoặc không còn phát sinh trong thực tiễn, góp phần đơn giản hóa hệ thống quy định pháp luật và nâng cao tính khả thi khi áp dụng.
Theo đó, Nghị định đã bãi bỏ quy định xử phạt đối với hành vi khai sai về lượng, tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ hoặc mã số hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế nhưng không làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp. Việc bãi bỏ quy định này xuất phát từ thực tiễn áp dụng cho thấy nhiều trường hợp vi phạm mang tính kỹ thuật, không gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước và không ảnh hưởng đến chính sách quản lý.
Nghị định cũng bãi bỏ quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định quản lý hàng hóa trong kho bảo thuế dẫn đến hàng hóa thực tế tồn kho thiếu so với chứng từ, sổ sách kế toán và hồ sơ hải quan trong những trường hợp không thuộc các hành vi gian lận hoặc trốn thuế. Đây là nội dung được rà soát trên cơ sở đánh giá thực tiễn triển khai và mức độ cần thiết của chế tài xử phạt.
Đồng thời, quy định xử phạt đối với hành vi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thực tế không đúng với khai hải quan về lượng, tên hàng hoặc chủng loại nhưng không có chứng từ để khai bổ sung theo quy định của pháp luật hải quan cũng được bãi bỏ. Việc loại bỏ quy định này nhằm tránh chồng chéo với các quy định xử phạt khác đã điều chỉnh đầy đủ các hành vi tương tự, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất của hệ thống pháp luật.
Việc rà soát, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp cho thấy định hướng xây dựng chính sách theo hướng lấy thực tiễn làm cơ sở, giảm các thủ tục và chế tài không cần thiết, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý vào các hành vi có nguy cơ gây thất thu ngân sách nhà nước hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hải quan.
Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và khuyến khích tuân thủ pháp luật
Những sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 169/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định về xử phạt vi phạm hành chính mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan.
Thông qua việc bổ sung các quy định phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm phát sinh trong thực tiễn, Nghị định góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật. Đồng thời, việc mở rộng các trường hợp không xử phạt đối với những sai sót được chủ động khai bổ sung, khắc phục cũng thể hiện định hướng quản lý hiện đại, lấy sự tự giác tuân thủ của người dân và doanh nghiệp làm trọng tâm.
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Việc triển khai hiệu quả Nghị định số 169/2026/NĐ-CP sẽ góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về hải quan, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp và người dân./.
So với Nghị định số 128/2020/NĐ-CP, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định mới để phù hợp với tình hình thực tiễn, đồng thời bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan theo hướng minh bạch, đồng bộ và khả thi hơn.
Bổ sung nhiều quy định mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn quản lý hải quan
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 169/2026/NĐ-CP là việc bổ sung các quy định nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật và tăng cường hiệu quả xử lý vi phạm hành chính.
Trước hết, Nghị định đã làm rõ khái niệm tang vật vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Theo đó, tang vật vi phạm hành chính được xác định là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm, không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã được khai hải quan đúng quy định của pháp luật. Quy định này góp phần bảo đảm tính thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, tránh cách hiểu và vận dụng khác nhau giữa các cơ quan thực thi.
Đối với hành vi khai thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn hoặc không thu, Nghị định đã bổ sung quy định làm rõ trách nhiệm xử lý đối với các vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến nhưng không đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc bổ sung quy định này giúp tăng cường tính răn đe, bảo đảm không bỏ lọt các hành vi vi phạm về thuế trong lĩnh vực hải quan.
Đáng chú ý, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi khai sai mã số hàng hóa, thuế suất hoặc mức thuế đối với các mặt hàng đã được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, xác định trước hoặc đã từng được xử lý. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các trường hợp cố tình lợi dụng sự không thống nhất trong khai báo nhằm trốn thuế hoặc giảm nghĩa vụ thuế phải nộp, góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nghị định còn bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Công an nhân dân đối với một số vụ việc sau điều tra không đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định mới này giúp rút ngắn quy trình xử lý, giảm thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vi phạm pháp luật hải quan.
Đặc biệt, để thực hiện chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, Nghị định đã bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Đây là điểm mới quan trọng, phù hợp với yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa quy trình quản lý nhà nước và xử lý vi phạm hành chính trong bối cảnh hoạt động hải quan ngày càng được thực hiện trên nền tảng điện tử.
Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung một số trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính nhằm khuyến khích người khai hải quan chủ động tự giác khắc phục sai sót; đồng thời bổ sung các hành vi vi phạm mới tại các điều quy định về thủ tục hải quan, khai thuế, chứng từ thuộc hồ sơ hải quan và quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu để bảo đảm đồng bộ với các quy định mới của pháp luật hải quan và pháp luật quản lý thuế hiện hành.
Loại bỏ các quy định không còn phù hợp với thực tiễn
Bên cạnh việc bổ sung các quy định mới, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP cũng rà soát, bãi bỏ những quy định không còn phù hợp hoặc không còn phát sinh trong thực tiễn, góp phần đơn giản hóa hệ thống quy định pháp luật và nâng cao tính khả thi khi áp dụng.
Theo đó, Nghị định đã bãi bỏ quy định xử phạt đối với hành vi khai sai về lượng, tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ hoặc mã số hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế nhưng không làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp. Việc bãi bỏ quy định này xuất phát từ thực tiễn áp dụng cho thấy nhiều trường hợp vi phạm mang tính kỹ thuật, không gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước và không ảnh hưởng đến chính sách quản lý.
Nghị định cũng bãi bỏ quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định quản lý hàng hóa trong kho bảo thuế dẫn đến hàng hóa thực tế tồn kho thiếu so với chứng từ, sổ sách kế toán và hồ sơ hải quan trong những trường hợp không thuộc các hành vi gian lận hoặc trốn thuế. Đây là nội dung được rà soát trên cơ sở đánh giá thực tiễn triển khai và mức độ cần thiết của chế tài xử phạt.
Đồng thời, quy định xử phạt đối với hành vi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thực tế không đúng với khai hải quan về lượng, tên hàng hoặc chủng loại nhưng không có chứng từ để khai bổ sung theo quy định của pháp luật hải quan cũng được bãi bỏ. Việc loại bỏ quy định này nhằm tránh chồng chéo với các quy định xử phạt khác đã điều chỉnh đầy đủ các hành vi tương tự, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất của hệ thống pháp luật.
Việc rà soát, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp cho thấy định hướng xây dựng chính sách theo hướng lấy thực tiễn làm cơ sở, giảm các thủ tục và chế tài không cần thiết, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý vào các hành vi có nguy cơ gây thất thu ngân sách nhà nước hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hải quan.
Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và khuyến khích tuân thủ pháp luật
Những sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 169/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định về xử phạt vi phạm hành chính mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan.
Thông qua việc bổ sung các quy định phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm phát sinh trong thực tiễn, Nghị định góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật. Đồng thời, việc mở rộng các trường hợp không xử phạt đối với những sai sót được chủ động khai bổ sung, khắc phục cũng thể hiện định hướng quản lý hiện đại, lấy sự tự giác tuân thủ của người dân và doanh nghiệp làm trọng tâm.
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Việc triển khai hiệu quả Nghị định số 169/2026/NĐ-CP sẽ góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về hải quan, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp và người dân./.